މި ހަފުތާގައި ހިސާރުވެރި ސަރުކާރުގެ އިސްވެރިޔާ ވަނީ ޝަހީދު ޔަހްޔާ ސިންވާރުގެ ބޭބެ މުހައްމަދު ސިންވަރު އަވަހާރަކޮށްލިކަން ފަޚުރުވެރިކަމާއެކު އިއުލާންކޮށްފަ އެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން މީހުން މަރާލުމާއި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނާ ޚިލާފުވުން ޙައްޤު ކުރުމަށްޓަކައި ބައެއް ދީނީ ފޮތްތަކުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މީތުތައް އެކްޓިވޭޓް ކުރަން މަސައްކަތްކުރާ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރުން ވަރުގަދަވެގެންދެއެވެ. އަޅުގަނޑު ޝައުގުވެރިކަމާއެކު ކިޔާލީ، އީރާނުގެ އާ ރައީސް މަސޫދު ޕެޒެޝްކިއަންގެ މަގާމުގެ ރަސްމިއްޔާތުގައި ބައިވެރިވުމަށްފަހު، ތެހެރާނުގައި އޭނާގެ ގެކޮޅަށް “ޚިޔާނާތްތެރި ޒަޔަނިސްޓުންގެ ރޭޑެއް” ގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ހަމާސްގެ ސިޔާސީ ބިއުރޯގެ ވެރިޔާ އިސްމާއިލް ހަނިއްޔާ ޝަހީދުވުމުން ފެށިގެންނެވެ. މި އަވަހާރަކޮށްލުމުގެ ޖަރީމާއަކީ އިސްރާއީލުގެ ސަލާމަތާއި އަސްކަރީ ސިޔާސަތުގައި ކުއްލި ނުވަތަ އާ ކަމެއް ނޫން ކަމަށާއި، އޭގެ ބަދަލުގައި ދިގު ތަރިކައެއް އޮތް ޖިނާއީ ވިސްނުމެއް ކަމަށެވެ. މީގެ ކުރިން އިސްރާއީލުން ހަމާސްގެ ލީޑަރުންނަށް އަމާޒުކޮށްގެން ޝެއިޚް އަޙްމަދު ޔާސިން، އަބްދުލް އަޒީޒް އަލް ރަންތިސީ، އަޙްމަދު އަލްޖަބަރީ، ޞާލިޙް އަލް އަރޫރީ، މުޙައްމަދު އަލް ޒަވާރީ، ޔަޙްޔާ ސިންވާރު އަދި އެހެނިހެން ބޭފުޅުން އަވަހާރަކޮށްލުމާއި، މުޙައްމަދު ދީފް އަވަހާރަކޮށްލުމަށް ތަކުރާރުކޮށް ކުރި މަސައްކަތް ހަނދާން ކުރާށެވެ. އަދި މި އަވަހާރަކޮށްލުންތައް އަމާޒުކޮށްފައިވަނީ އިސްރާއީލުން އުފެދުނު އިރުއްސުރެ މިއަދާ ހަމައަށް އެކި ޖިއޮގްރަފިކަލް ސަރަހައްދުތަކާއި އެކި ދުވަސްވަރު އެގައުމުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކަމަށް ދެކޭ މީހުންނަށެވެ.
* ޕްރޮފެސަރ ސަމެހް އޮޑޭ ކުރިއަށް ގެންދަވަނީ އިސްރާއީލުގެ މުޖުތަމަޢުގެ ތާއީދާއެކު، އިސްތިޢުމާރީ ސިފައިން ހިންގާ ޚިޔާލުތަކާއި އުސޫލުތަކުގެ އިތުރަށް ފުންކޮށް ތަޙުލީލު ކުރައްވަމުންނެވެ. މިކަމުން ކަށަވަރުވަނީ މި ޢަމަލުތަކަކީ ޝަރުޢީ ދެކޮޅުވެރިކަމުގެ ލީޑަރުންނާއި އެމީހުންގެ ދަށުގައި ތިބި “އިޖުތިމާޢީ ދަރަޖަ” ގައި ތިބި މީހުންނަކީ އިސްތިޢުމާރަށް ދާއިމީ ނުރައްކަލެއްގެ ގޮތުގައި ދެކޭ ފުޅާ ފިކުރީ ސްޓްރެޓެޖީއެއްގެ ބައެކެވެ އެ ބިމުން ބާކީ ހުރި އެއްޗެއްގެ މައްޗަށް ފަލަސްތީނުގެ ބައެއް މީހުން ދިރިތިބި ގޮތަށް ބެހެއްޓުމުގައެވެ. މިހާރު ހިނގަމުންދާ ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި ފެތުރިފައިވާ ވީޑިއޯ ކްލިޕްތަކަށް ބަލާއިރު، މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އަލްޖަޒީރާގެ ޖިހާދުގެ ސަބަބުން، މައުސޫމް އާންމުންނަށް ސީދާ އަމާޒުކޮށްގެން – ބައިނަލްއަގްވާމީ ކޯޓުގައި އިސްރާއީލު ކުށްވެރި ކުރުމަށް ދެކުނު އެފްރިކާ ސަރުކާރުން ބޭނުންކުރި ލައިވް ފޫޓޭޖްތަކަށް ބަލާއިރު – އެއީ އުސޫލާއި ސްޓައިލާއި ގަސްތުގައި ލީޑަރުން އަވަހާރަކޮށްލުމެވެ. ލީޑަރުން އަވަހާރަކޮށްލުމުގެ އަސަރުތައް ބޮޑު ނަމަވެސް، ފަލަސްތީނުގެ މުޖުތަމައުގެ އެކި ދާއިރާތަކަށް ފޯރާ އިސްރާއީލުގެ އަމަލުތަކުން، ފަހުން ފާހަގަކުރާނެ ފަދައިން، އިސްތިއުމާރީ ލަޝްކަރުން ސިޔާސީ އަދި އަސްކަރީ ފަރާތްތަކަށް އަމާޒުކޮށްގެން ޝަރުއީ ކުރެވޭ ތަފާތުތަކާ މެދު ސީރިއަސް ސުވާލެއް އުފެދެ އެވެ ރިޕޯޓުގައިވެ އެވެ. ހަނިޔޭ އަވަހާރަކޮށްލުމަކީ، އިސްރާއީލުގެ ސިފައިން ނައްތާލުމުގެ ހަނގުރާމައެއް ކުރަމުންދާ ކޮމްޕްލެކްސް ސިޔާސީ އަދި އަސްކަރީ ކޮންޓެކްސްޓެއްގައި ކުރިއަށްދާ ކަމެއް ކަމުން، އިސްރާއީލުގެ އެތެރޭގެ ސަރަހައްދަށް ޕްރޮޕެގެންޑާ ފަންކްޝަނެއް ޚިދުމަތް ކުރަނީ، އެއީ އެގައުމުގެ އިދިކޮޅު ފަރާތްތައް ނައްތާލުމާއި، އެމީހުންގެ “ދިގު އަތް” ކޮންމެ ތަނަކަށް ވެސް ފޯރާނެ ކަމަށް ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ގާބިލްކަމުގެ މައްޗަށް، އިސްރާއީލުގެ ޑިފެންސް މިނިސްޓަރު (ގޭލަންޓް) އެއްފަހަރަށް ވުރެ ގިނަ ފަހަރު ބަޔާންކޮށްފައިވެ އެވެ.
* މިތަނުގައި އަޅުގަނޑުމެން ހަނދާންވަނީ، ހިފާފައިވާ ފަލަސްތީނުގައި ތިބި ޔަހޫދީންނަށް އެމީހުންގެ އަރަބި އަވަށްޓެރިންނާ މުޢާމަލާތް ކުރެވޭނެ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތާ ބެހޭގޮތުން ޒަޔަނިސްޓް ރަބީ މާނިސް ފްރީޑްމަންއާ އެކު ފަހަތަށް ކަނާތުފިޔައިގެ ނޫސް މޮމެންޓް އިން ކުރި އިންޓަވިއުއެވެ. ފްރީޑްމަންގެ ޖަވާބަކީ ސީދާ ޖަވާބެކެވެ: ”އަހަރެން ގަބޫލެއް ނުކުރަން ހުޅަނގުގެ އަޚްލާޤެއް، މާނައަކީ އާންމުން ނުވަތަ ކުޑަކުދިން މަރާލުމާއި، ނުވަތަ މާތް ތަންތަން ހަލާކުކޮށް، ނުވަތަ ދީނީ މުނާސަބަތުތަކުގައި ހަނގުރާމަ ނުކުރުމާއި، ނުވަތަ އެހެން މީހުންގެ ކުރިން ހޮސްޕިޓަލް ނުވަތަ ސަހަރާތަކަށް ބޮން ގޮއްވާ، ނުވަތަ ބަޑިޖަހާކަށް ނުވާނެ. އަޚްލާޤީ ހަނގުރާމައެއް ހިންގުމަށް އޮތް ހަމައެކަނި ގޮތަކީ ޔަހޫދީންގެ ގޮތެވެ ދިރޭތަކެތި ގެންގުޅެ، އަދި އެމީހުންގެ ޒައިތޫނި ގަސްތަކާއި ބާވަތްތައް އަންދާލަން ފަސްނުޖެހޭށެވެ.“ ފްރީޑްމަން ވިދާޅުވީ މިއީ ފަލަސްތީނުގެ ސާބިތުކަމާއި ކުރިއަށްދާ ދެކޮޅުވެރިކަން ނައްތާލުމަށް އޮތް ހަމައެކަނި ހަގީގީ ހުރަހެއް ކަމަށާއި މިއީ އިސްރާއީލުން ”އިންސާނުން އީޖާދުކުރި މި ފަނާކުރަނިވި (ހުޅަނގުގެ) އަޚްލާޤުގެ ސަބަބުން ބަލިވާ ޤައުމުތަކަށް އަލިވާ އަލިކަން“ ވާނެ ތައުރާތުގެ އަގުތަކެއް ކަމަށެވެ.
މި ސިފަކުރުމާއެކު، ފްރީޑްމަން އޭނާގެ ޢަޤީދާ ހުށަހެޅުއްވީ، އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، “އިސްރާއީލުގެ ސުވަރުގެ” ގެ ނިޢުމަތް ހަލާކުކޮށްލާ ފަލަސްތީނު މީހުންނާ މުޢާމަލާތް ކުރެވޭނެ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތެވެ. އެކަން ކުރުމުގައި އޭނާ ޒާތީ ނަޒަރިއްޔާތަކަށް ތަބާވެ، އަމިއްލަ ޚިޔާލުތަކުން ވެސް ވާހަކައެއް ނުދައްކައެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އޭނާ ދެކެވަޑައިގަންނަވަނީ އެ މައްސަލައަކީ ދީނީ ވާޖިބެއް ކަމަށާއި، އެކަމުން އެއްކިބާވެގެން ނުވާނެ މުޤައްދަސް ބައިބަލް އުނގަންނައިދިނުމެއް ކަމަށެވެ. ފަލަސްތީނާއި އެ ޤައުމުގެ ރައްޔިތުންނާމެދު ޔަހޫދީންގެ މަޤާމާއި، ހިފާފައިވާ ފަލަސްޠީނުގައި ޒަޔަނިޒަމް އުޅުނު ދުވަސްވަރު ކުރި ހުރިހާ ނަސްލު ނައްތާލުމާއި ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލުތަކުގެ ނަޒަރިއްޔާތުގެ އަސާސް އޭނާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ސާފުކޮށް ހާމަކުރައްވައެވެ.
* މި ސަބަބަށްޓަކައި، މި ނަސްލު ނައްތާލުމުގެ ވާހަކައާއި، މަރާލުމާއި، ނައްތާލުމާއި، ގެދޮރު ދޫކޮށްލުމާއި، ނަސްލީ ސާފުކުރުމަށް ބާރުއަޅާ މި ނަޒަރިއްޔާތުގެ އަސްލާއި، އަޅުގަނޑުމެން ކުޑަކޮށް ފަހަތަށް ޖެހެންޖެހޭ. މިއީ ކޮން މުރަކަތަކެއް ހެއްޔެވެ؟ އަދި މި އޮނިގަނޑުގެ ސަބަބުން ކޮން ކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ މިއަދު އިސްރާއީލުން ޣައްޒާގައި ކުރަމުންދާ ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި، ޕްރޮފެސަރު ސަމެހް އޮޑޭ ފާހަގަކުރެއްވި ފަދައިން، އިސްރާއީލުގެ ބޮޑުވަޒީރު ބެންޖަމިން ނަތަންޔާހޫ – އޭނާގެ އެއް ތަޤްރީރުގައި – ދީނީ ލިޔުމަކަށް ދަޢުވަތު ދެއްވަމުން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ މިހާރު ޣައްޒާއާއި ވަށައިގެންނާއި އިސްރާއީލުގެ އެހެން ހުރިހާ ސަރަހައްދެއްގައި ހަނގުރާމަ ކުރަމުންދާ ޑިވިޜަންތައް.” މި އިންވޮކޭޝަނަކީ ވެސް އައު ކަމެއް ނޫނެވެ. އުރުދުންގެ ޕެޓްރާ ޔުނިވާސިޓީގެ ތާރީޚުގެ ކުރީގެ ޕްރޮފެސަރު ޑރ.އިސާމް ސަޚނީނީ އޭނާގެ ފޮތް “ދަ ސޭކްރެޑް ކްރައިމް” ގައި ވިދާޅުވެފައިވަނީ ”ޒަޔަނިސްޓް ނަސްލު ނައްތާލުމުގެ ވާހަކަތަކުން ތައުރާތާއި އޭގެ ފޮތްތައް ބޭނުންކޮށްގެން ފަލަސްތީނުގެ ބައިނަލްއަގްވާމީ ހުރިހާ ގާނޫނަކުން އެއްކިބާވެފައިވާ ޖަރީމާތަކާއި އަމަލުތައް ޝަރުއީކޮށް ޖަސްޓިފައި ކުރުމަށެވެ އިސްތިޢުމާރީ ޝައުޤުވެރިކަން ޙާޞިލުކުރުމަށްޓަކައި ޔަހޫދީ ޤާނޫނުގެ ބޭނުން ހިފީއެވެ.” ސަޚނީނީ ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ”ޒަޔަނިސްޓް ނަސްލު ނައްތާލުމުގެ އަމަލު“ އިން ބައިބަލްގެ ރަމްޒުތަކާއި މީތުތައް ގަބޫލުކުރީ ”މިހާރުގެ ހަގީގަތަށް އަމަލުކުރުމަށްޓަކައި ކާބަފައިން ކުރި ކަންތައްތަކުގެ އިންސްޕިރޭޝަން ނަގާ ރެފަރެންސް ޕޮއިންޓެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ.“ މިކަން ކަށަވަރުކޮށްދެނީ އިސްރާއީލުން އެގައުމުގެ މާތް ފޮތަކީ ތާރީޚީ ހާދިސާތައް ތަކުރާރު ކުރަން ޖެހޭ ތާރީޚީ ރިފަރެންސެއްގެ ގޮތުގައި ގަބޫލުކުރާ ހައިފާ ޔުނިވާސިޓީ (ބެއިޓް ހަލްހަމީ) ގެ ބަޔާނުންނެވެ. މި ވާހަކައަށް ބަލާއިރު، އިބްރާހީމް ނުވަތަ އިބްރާހީމްގެފާނު ނަބިއްޔާއަކީ ފަލަސްތީނުގެ ތާރީޚީ ބިން އެންމެ ފުރަތަމަ “ޔަހޫދީ” (ބައިބަލްގެ ކަލާނގެ) ހަވާލުކުރެއްވި ބޭފުޅާ ކަމަށާއި، މި ޢަހުދު ޚާއްޞަކޮށްފައިވަނީ އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރިފަސްކޮޅު ކަމަށްވާ އިސްޙާޤާއި އޭގެ ފަހުން ޔަޢުޤޫބަށް ކަމަށެވެ. -ނުވަތަ އިސްރާއީލު- މި ބިމަކީ އޭނާއަށްފަހު އިސްރާއީލުގެ ދަރިންގެ މާތް އިލާހީ ހައްގުން ލިބިފައިވާ ބިމަކަށް ވާނެތީ، ޝަރުޢީ ފޮތުގައި ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން: ތިބާއާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަ އިޢުލާން ކުރުމުން ތިބާ އެތަން ވަށާލާށެވެ.
** މި ބައިބަލްގެ ބިންގާއަށް ބިނާކޮށް، އިބްރާހީމީ ކަންކަމުގެ ތަޖުރިބާކާރު ދިރާސާވެރިއެއް ކަމަށްވާ ޑރ. މި ބައިބަލްގެ ބިންގަލާއި މެދު އިތުރަށް ވިސްނާލުމުން، ޔޫޝައުގެ ފޮތުން ފެންނަނީ، ޔޫޝައު ކަނާން ބިމަށް – ތާރީޚީ ފަލަސްތީނަށް – އޭނާގެ އިސްރާއީލުގެ ދަރިންގެ ލަޝްކަރާއެކު ވަދެގަތްއިރު، އެމީހުން ވަދެގަތް އެއްވެސް ސިޓީއެއްގައި ދިރިހުރި އެންމެ ނަސްލެއްވެސް ދޫކޮށްލާފައެއް ނުވެއެވެ. އެމީހުން އެ ސިޓީގައި ހުރި ހުރިހާ އެއްޗަކާއެކު އަލިފާނުން އެ ސިޓީ ހަލާކުކޮށްލިއެވެ.” މިތަނުގައި މަނާކުރުމުގެ މާނައަކީ ނައްތާލުން ކަމަށާއި، މިއީ އެމީހުން އައިއަށް ކުރި ކަމެއް ކަމަށާއި، މިއީ ޔޫޝައު އަންދާލައި، “އެއީ ދާއިމީ ކުނިކޮޅަކަށް، ފަޅުކަމެއް ކަމުގައި ހެދި” ކަމަށް ލިޔުމުގައި ބުނެފައިވެއެވެ.
ނޯޓް: މި ލިއުމަކީ ޑރ އަހްމަދު ޤުދައިދީ ލިޔެފައިވާ ލިއުމެއްގެ ތަރުޖަމާއެކެވެ.