ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތާ ބެހޭ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އަރަބި ދުނިޔޭގައި ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ (ހިތާއި ލޭހޮޅިތަކުގެ) ބަލިތަކުގެ ނުރައްކާ އިންތިހާއަށް ބޮޑުވެ، ސަރަހައްދުގެ ސިއްހީ ނިޒާމުތަކަށް ބޮޑު ބުރައަކަށް ވެއްޖެއެވެ.
ގްލޯބަލް ބާޑަން އޮފް ޑިޒީޒް (ޖީބީޑީ 2023) ގެ އެންމެ ފަހުގެ ހޯދުންތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، 2023 ވަނަ އަހަރު ދުނިޔޭގައި ސީވީޑީ ޖެހިފައިވާ މީހުންގެ އަދަދު ވަނީ 626 މިލިއަނަށް އަރާފައެވެ. މިއީ 1990 ވަނަ އަހަރު ރެކޯޑްކުރެވުނު 311 މިލިއަން ކޭސްއާ އަޅާބަލާއިރު ގާތްގަނޑަކަށް ދެގުނަ އިތުރުވުމެކެވެ. މީގެއިތުރުން، މި ބަލިތަކުގައި މަރުވާ މީހުންގެ އަދަދު 13.1 މިލިއަނުން 19.1 މިލިއަނަށް އަރާފައިވާއިރު، މިހާރު ދުނިޔޭގައި ކޮންމެ ތިން މީހަކުން އެކަކު މަރުވަނީ އިސްކެމިކް ހާޓް ޑިޒީޒް އާއި ސްޓްރޯކް ފަދަ ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގައެވެ.
އަރަބި ލީގުގެ ހުރިހާ 22 ގައުމެއްގައިވެސް މީހުން މަރުވާ އެންމެ ބޮޑު ސަބަބަކީ މި ބަލިތަކެވެ. ތަފާސްހިސާބުތަކުން ފެންނަނީ ދެ ދިމާލެއްގެ ވާހަކައެކެވެ؛ އުމުރަށް ބަލައި ހަދާފައިވާ ހިސާބުތަކުން އިސްކެމިކް ހާޓް ޑިޒީޒް އަދި ސްޓްރޯކް ޖެހިގެން މަރުވާ ނިސްބަތް ދަށްވަމުންދާ ކަމަށް ދެއްކި ނަމަވެސް، ޖުމްލަ މަރުވާ އަދަދު އަދި ހޮސްޕިޓަލްތަކަށް ދައްކަންޖެހޭ ބަލިމީހުންގެ އަދަދު ވަނީ ކަންބޮޑުވާ މިންވަރަށް މައްޗަށް ގޮސްފައެވެ. 2023 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް ކޮންމެ 100،000 މީހަކުން 129.3 މީހުން ހޮސްޕިޓަލްތަކަށް ހިތުގެ ބަލިތަކުގައި އަންނައިރު، މިއީ ފާއިތުވި ހަތަރު އަހަރުގެ ތެރޭގައި އެކަނިވެސް %12 ގެ އިތުރުވުމެކެވެ. ސަބަބަކީ އާބާދީ އިތުރުވެ، ދުވަސްވީ މީހުންގެ ނިސްބަތް މަތިވަމުން ދިޔުމެވެ
ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި ކާޑިއޯ ވެސްކިއުލަރ ބަލިތަކުގެ %79.6 އަކީ ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއާއި ކެއިންބުއިމުގެ އާދަތައް ބަދަލުކޮށްގެން ހުއްޓުވިދާނެ ކަންކަމެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަން މަތިވުމާއި (ބޮޑީ މާސް އިންޑެކްސް)، ހަކުރު ބަލި އަދި ޖިސްމާނީ ހަރަކާތްތެރިކަން ކުޑަވުން ހިމެނެއެވެ. ލޭގެ ޕްރެޝަރާއި ކޮލެސްޓްރޯލް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައި އަދި ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލު ކުރުން މަދުކުރުމުގައި ބައެއް ކުރިއެރުންތައް ލިބިފައިވީ ނަމަވެސް، ފަލަވުމާއި ހަކުރުބަލީގެ ނިސްބަތް އަންނަނީ ހަލުވިކަމާއެކު އިތުރުވަމުންނެވެ.
މީގެ އިތުރުން ވައިގެ ތަޣައްޔަރުވުމާއި، މޫސުމީ ހޫނުމިން މަތިވުމާއި، ނަފްސާނީ ބަލިތައް އަދި ސަރަހައްދުގައި ހިނގަމުންދާ ހަނގުރާމަތަކާއި ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ސަބަބުން ސިއްހީ ޚިދުމަތްތަކަށް އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ވާސިލުނުވެވި، ބަލިތައް އިތުރަށް ގޯސްވާކަން ވަނީ ފާހަގަކުރެވިފައެވެ. ޚާއްސަކޮށް ބައެއް ސަރުކާރުތަކުން ދުންފަތުގެ ވިޔަފާރީގެ މަސްލަހަތު އޮތުމުގެ ސަބަބުން ދުންފަތް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ ގާނޫނުތައް ތަންފީޒުކުރުމަށް ގޮންޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިވެއެވެ.
މި މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށްޓަކައި ހޮސްޕިޓަލްތަކުގެ އިމަޖެންސީ ފަރުވާއާއި ކެތެޓަރައިޒޭޝަން ލެބްތައް ތަރައްގީކުރުމުގެ އިތުރުން، ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމަށް ޕްރިވެންޝަން ޕްރޮގްރާމްތަކަށް ބަޖެޓު ކަނޑައަޅަންޖެހެއެވެ. އެގޮތުން ލޮނާއި ހަކުރު ގިނަ ކާބޯތަކެއްޗަށް ޓެކްސް ނެގުމާއި، ދުންފަތުގެ ބޭނުންކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ގާނޫނުތައް ހަރުދަނާކޮށް، ޕްރައިމަރީ ހެލްތު ކެއާގެ ފެންވަރު މަތިކުރުމަކީ މި ސަރަހައްދުގެ ރައްޔިތުންގެ ފުރާނަ ސަލާމަތްކުރުމަށް ކޮންމެހެން އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތަކެކެވެ.
ނޫސްވެރިޔާ