ޖިނާއީ ހުކުމްތައް ނެރުމަށްފަހު ވެސް ނަސްލު ނައްތާލުމުގެ މައްސަލަ ކުރިއަށް ގެންދަނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟

އިޒްރޭލުން އެންމެ ފަހުން އެއްބަސްވީ ލުބުނާނުގައި ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލަން! އެކަން ކުރަން މަޖުބޫރުވީ ހިޒްބުاللهގެ ދެކޮޅުވެރިކަމުން ޓެކްނޮލޮޖީގެ ގޮތުން ކުރިއަރާފައިވާ އަދި ސީދާ މިސައިލްތަކާއި ޑްރޯންތަކުން ހިފާފައިވާ ސިޓީތަކަށް ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެސް އިންޒާރު ދިނުމުން ހިސާރުކުރާ ދުޝްމަނުން ހައިރާން ކުރުވި އެވެ. ނަމަވެސް ހިސާރުކުރި ގައުމުން ދިޔައީ ބަޠަލާ ޣައްޒާއަށް ބޮން ގޮއްވަމުންނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ފަރާތުން އަޅުގަނޑުމެންގެ އެކުވެރިޔާ ތައުފީގު އަލްހަމީދީ ވަނީ އިސްރާއީލުގެ ބޮޑުވަޒީރު ބެންޖަމިން ނަތަންޔާހޫ އާއި އޭނާގެ ކުރީގެ ޑިފެންސް މިނިސްޓަރު ޔޯވް ގަލަންޓްގެ މައްޗަށް ކޯޓުން ދެ އަމުރެއް ނެރުނު ފަހުން ބައިނަލްއަގްވާމީ ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުންތަކުގެ އަސަރުތައް ކުރުކޮށް ޚުލާސާކޮށް ވިދާޅުވެފަ އެވެ އޭގެ ތެރެއިން ނަތަންޔާހޫ އާއި ގަލަންޓްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތު ކުރެވެނީ: ’ހަނގުރާމަގެ އުސޫލެއްގެ ގޮތުގައި އާންމުން ބަނޑުހައިހޫނުކަން ދިނުމާއި، ގަސްތުގައި ބޮޑެތި ތަކުލީފުތަކެއް ދިނުމާއި، ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ ސިއްހަތަށް ބޮޑެތި އަނިޔާތަކެއް ދިނުމާއި، ގަސްތުގައި މަރާލުމާއި، އާންމު އާބާދީއަށް ހަމަލާތައް ދިނުމެވެ.‘ އިންސާނިއްޔަތާ ދެކޮޅަށް ހިންގާ ޖަރީމާތަކުގެ ތެރޭގައި ނަސްލު ނައްތާލުމާއި، ގަސްތުގައި މީހުން މަރާލުމާއި، ބަނޑުހައިހޫނުކަމާއި، ގޯނާކުރުމާއި، އެހެނިހެން ލާއިންސާނީ އަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން މަރުވުމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ.“

* މީހުން ކުރާ އެތައް ސުވާލެއްގެ ތެރެއިން އެއް ސުވާލަކީ: ހައްޔަރު ކުރުމުގެ އަމުރު ތަންފީޒު ކުރާނީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ޖަވާބަކީ: ހައްޔަރުކުރުމުގެ އަމުރުތަކުގައި ޝައްކު ކުރެވޭ މީހާއާ ބެހޭ ތަފްސީލާއި، އެމީހުންގެ ކުށުގެ ބަޔާނާއި، އެ އަމުރުތައް ނެރުމުގެ ގާނޫނީ އަސާސް ހިމެނެއެވެ. އެއަށްފަހު އެ އަމުރުތައް ފޮނުވަނީ ބައިނަލްއަގްވާމީ ޖިނާއީ ކޯޓު އުފައްދާ ރޯމް ގާނޫނު އަސާސީގައި ސޮއިކުރި 124 ގައުމަށެވެ.

ދެވަނަ ސުވާލަކީ ނަތަންޔާހޫ އާއި ގަލަންޓް އަށް ދަތުރު ކުރެވޭނެ ހެއްޔެވެ؟

ޖަވާބަކީ: ދުނިޔޭގެ މި 124 ގައުމުގެ ތެރެއިން އެއްވެސް ގައުމަކަށް ދަތުރުކުރަން ނިންމުމުގެ ކުރިން ނަތަންޔާހޫ އާއި ގަލަންޓް ރަނގަޅަށް ވިސްނަން ޖެހޭނީ، ހައްޔަރު ކުރެވޭނެ ކަމުގެ ބިރަކަށެވެ. މާނައަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގޮތުން އެމީހުންނަށް ގޯނާ ކުރާނެ ކަމަށާއި، އެކަމުގެ ސަބަބުން ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގޮތުން އެމީހުންގެ ދަތުރުފަތުރާއި ދަތުރުތައް ހަނިވެގެންދާނެ ކަމަށެވެ.

ތިންވަނަ މުހިންމު ސުވާލެއް: އެމެރިކާ، ރަޝިޔާ، ޗައިނާ ފަދަ ބައެއް ގައުމުތަކުން ކޯޓުގެ ބާރު ގަބޫލު ނުކުރާތީ، ނަތަންޔާހޫ އާއި ގަލަންޓް ހައްޔަރު ކުރުމުގެ އަމުރު ތަންފީޒު ކުރަން ދަތިވެދާނެ ހެއްޔެވެ؟

ގާނޫނީ ޖަވާބަކީ: ކޯޓަށް މެމްބަރު ގައުމުތަކުގެ ގާނޫނީ ވާޖިބު އޮތް ނަމަވެސް، ސިޔާސީ ނުވަތަ ޑިޕްލޮމެޓިކް ޕްރެޝަރުގެ ސަބަބުން ބައެއް މީހުންނަށް ހައްޔަރުކުރުމުގެ އަމުރު ތަންފީޒުކުރުމުގައި ދަތިތަކެއް ކުރިމަތިވެދާނެ އެވެ. މިސާލަކަށް ބައެއް ދައުލަތްތަކުން ސިޔާސީ ނުވަތަ އިގްތިސާދީ ގުޅުންތަކުގެ ސަބަބުން ދައުލަތުގެ ވެރިން ފަދަ މަތީ ފެންވަރުގެ އޮފިޝަލުން ހައްޔަރުކުރުމަށް ފަސްޖެހިދާނެ އެވެ. ބައެއް ދައުލަތްތަކުން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ބައިނަލްއަގްވާމީ ޖަރީމާތަކަށް ކޯޓުން އެފަދަ އިމްޔުނިޓީއެއް ގަބޫލު ނުކުރި ނަމަވެސް، ދައުލަތުގެ ވެރިންނަށް ސޮވަރިން އިމިއުނިޓީ ލިބެ އެވެ. އަދި ބައެއް ދައުލަތްތަކުން ކަމާބެހޭ ދައުލަތްތަކާ ސިޔާސީ ނުވަތަ އަސްކަރީ ފިތުނަތައް ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި އަދި އޭގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމުގެ ބިރަށް ހައްޔަރުކުރުންތަކުން ދުރުހެލިވެ އެވެ.

ނަމަވެސް ސޮއިކުރާ ދައުލަތަކުން ހައްޔަރު ކުރުމުގެ އަމުރެއް ތަންފީޒު ކުރަން ދެކޮޅު ހަދާނަމަ އައިސީސީއަށް އެ މައްސަލަ އދ.

އޭނާގެ ފަރާތުން ކޯޓުގެ ޗީފް ޕްރޮސެކިއުޓަރު ޚާން ވިދާޅުވީ ”މި ޝަރީއަތްތައް ނުހައްގުން ލަސްވުމުން ޝިކާރައަކަށްވާ މީހުންގެ ހައްގުތަކަށް ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކުރާ“ ކަމަށެވެ. ފަލަސްތީނުގެ ސަރަހައްދުތަކުގައި އަނިޔާވެރި އަމަލުތައް ހިންގާ އިސްރާއީލުގެ މީހުންގެ މައްޗަށް ކޯޓުގެ އިހްތިސާސް އޮންނަ ކަމަށް ފާހަގަކުރައްވައި އެމެރިކާ ފަދަ ސުޕަޕަވަރެއްގެ ބަދަލު ހިފުމުގެ ބިރުގައި ދިހަވަރަކަށް ސަރުކާރަކުން އިސްތިއުނާފު ކުރި މައްސަލަތައް ބާތިލް ކުރުމަށް ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ކިބައިން އެދިވަޑައިގެންނެވި އެވެ.

އަނެއް ސުވާލަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކޯޓު އިސްރާއީލުން ބަލައިގަންނަނީ ހެއްޔެވެ؟

ގާނޫނީ ޖަވާބަކީ: 2002 ވަނަ އަހަރު އުފެދުނު އެ ކޯޓުގެ އިހްތިސާސް އިސްރާއީލުން ބަލައިނުގަތް ނަމަވެސް، ފަލަސްތީނަކީ އެ ކޯޓަށް ވަދެ، ފަހުގެ ޝަރީއަތްތަކާ ގުޅޭ ފަރާތެކެވެ. އެހެންކަމުން އިޒްރޭލުން ބާރުއަޅަނީ ނަތަންޔާހޫ އާއި ގަލަންޓް ހައްޔަރުކުރުމުގެ އަމުރުތަކަށް ފުރައްސާރަކޮށް ނަސްލު ނައްތާލުމުގެ ހަނގުރާމަ ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށެވެ. އަދި ހަނގުރާމަ ވަގުތުން ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށް ގޮވާލާ އދ. އިސްރާއީލުން 18 ވަނަ އަހަރަށް ޣައްޒާ ވަށާލައި ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބޮޑު ޖަލަކަށް ބަދަލުކޮށްފިއެވެ. އެގައުމުގެ ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން އެގައުމުގެ 2.3 މިލިއަން ފަލަސްތީނުގެ މީހުންގެ ތެރެއިން ގާތްގަނޑަކަށް ދެ މިލިއަން މީހުންނަށް ކާނާއާއި ފެނާއި ބޭހުގެ ދަތިކަން ވަރަށް ބޮޑަށް އަދި ގަސްތުގައި މުސީބާތެއްގެ ތެރޭގައި ގެދޮރުން ފިލަން މަޖުބޫރުވެފައިވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ހަނގުރާމަ ފެށުނު ފަހުން 44،000 މީހުން ވަނީ މަރުވެފައެވެ.

މިސްރުގެ ކުރީގެ ނައިބު ރައީސް މުހައްމަދު އެލްބަރާޑޭ ހައްޔަރު ކުރުމުގެ އަމުރާ ގުޅޭ ގޮތުން ކޮމެންޓް ކުރައްވައި ވިދާޅުވީ، “ފަލަސްތީނުގެ ރައްޔިތުންގެ ހައްގުތަކަށް އަދި އިސްރާއީލުގެ އިސްތިއުމާރާއި ނަސްލީ ތަފާތުކުރުމާ ދެކޮޅަށް މުޅި ދުނިޔޭގައި އާންމު، ސިޔާސީ އަދި ގާނޫނީ ހަމްދަރުދީއެއް އެބައޮތް” ކަމަށެވެ. އޭނާ ކުރިއަށް ގެންދެވީ ހަމައެކަނި އަރަބި ސަރުކާރުތަކުން، އިންސާނިއްޔަތާއި އަރަބި ގައުމުތަކުގެ ނަމުގައި، ތިޔަބޭފުޅުންގެ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް ހަނދާން ނައްތާލައި، އެންމެ ކުރީގައި އެއްވެ، ތިޔަބޭފުޅުންނަށް ލިބިފައިވާ ނުފޫޒު، ކުޑައެއް ނޫން، ބޭނުންކޮށްގެން ފަލަސްތީނުގެ މައްސަލައަށް އިންސާފުވެރި އަދި ފުރިހަމަ ހައްލަކަށް ވާސިލްވުމަށް” ކަމަށެވެ. “އެކްސް” މެދުވެރިކޮށް އޭނާ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ “މިއީ ތަކުރާރު ނުވެދާނެ ފުރުސަތެއް ކަމަށާއި މިހާރު މި މައްސަލަ އުވާލުމަށް ރާވާފައިވާ ޕްލޭން ތަންފީޒު ކުރަން މާގިނަ ދުވަހެއް ނުނަގާނެ ކަމަށް…  ޔާ الله އަޅުގަނޑު މެސެޖު ފޯރުކޮށްދީފިން.”

ހަމަ މި މާނައިން ފަލަސްތީނުގެ ވިސްނުންތެރިޔާ މަޖެދު ކަޔާލީ އިއްޔެ ދަރާޖް ވެބްސައިޓުގައި ލިޔުއްވާފައިވަނީ ”ދެ ހާދިސާއެއް އެބައޮތް: ފުރަތަމަ ކަމަކީ ނަތަންޔާހޫ، ސްމޮޓްރިޗް އަދި ބެން ގްވީރުގެ އިސްވެރިކަމުގައި ހައްދުފަހަނަޅާފައިވާ ގައުމިއްޔަތު އަދި ދީނީ ކަނާތު ފަރާތުގެ ސަރުކާރުގެ ދަށުން އިސްރާއީލުން ޣައްޒާ އާއި ލުބުނާނުގައި ނަސްލު ނައްތާލުމުގެ ހަނގުރާމައެއް ކުރަމުންދާ ކަމެވެ އިންސާނީ އަގުތަކުގެ ދަރަޖަ މަތިކޮށްފައިވާ ޒަމާނީކަމާއި ޑިމޮކްރެޓިކް ލިބަރަލިޒަމްގެ އަގުތަކާއި، މިނިވަންކަމާއި ކަރާމާތާއި ހަމަހަމަކަމުގެ އަގުތައް މިއީ ހުޅަނގުގެ ބައެއް ޤައުމުތަކުގައި ޚިޔާލުފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަން ހަނިކުރުމާއި، އިސްތިޢުމާރީ، ނަސްލީ، އަދި އުދުވާނީ އިސްރާއީލަށް ފާޑުކިޔުން މަނާކުރުމަށް ކުރާ މަސައްކަތްތަކުންވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފެންނަ ކަމެކެވެ.

* ދެ ދައުލަތުގެ ހައްލަށް ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަނުން ތާއީދުކޮށް، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނުގެ މުހިންމު ދައުރު ޤަބޫލުކުރި ނަމަވެސް، ޤައުމީ މަސްލަހަތު ތަފާތުވުމުގެ ސަބަބުން ޔޫރަޕްގެ މަޤާމު ބައިބައިވެދާނެއެވެ. ނޯވޭ އާއި އަޔަލޭންޑް ފަދަ ގައުމުތަކުން ބައިނަލްއަގްވާމީ އިންސާފާއި ފަލަސްތީނުގެ ހައްގުތަކަށް ތާއީދުކުރާ މަގާމުތަކަށް ބިނާކޮށް އެ ގަރާރަށް ތާއީދު ކުރުން އެކަށީގެންވާއިރު، ޖަރުމަނާއި ފްރާންސް އިން ޝައްކު ފާޅުކޮށްފާނެ އެވެ. މި ރިޒާވް އިން ދައްކުވައިދެނީ ސުލްހަ ގާއިމް ކުރުމަށް ކުރިން ކުރި ޑިޕްލޮމެޓިކް މަސައްކަތްތަކަށް ބުރޫ އަރާތީ ޔޫރަޕުގެ ކަންބޮޑުވުންތަކެވެ. މީގެ އިތުރުން އީޔޫގެ ހައި ރެޕްރެޒެންޓޭޓިވް ފޯ ފޮރިން އެފެއާޒް ޖޯސެޕް ބޮރެލް ވަނީ އީޔޫގެ މަގާމު ބައިނަލްއަގްވާމީ ގާނޫނުތަކާ އެއްގޮތްވާނެ ކަމަށް ސާފުކޮށް ވިދާޅުވެފައި، ވަކި ސިޔާސީ ސްޓޭންޑެއް ނެތި އެވެ.