އެމެރިކާގެ އިޤްތިޞާދުގެ މުސްތަޤްބަލާމެދު އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް ތަކުރާރުކޮށް އުންމީދީކަން ފާޅުކުރައްވައެވެ. އޭނާގެ އިގްތިސާދީ ސިޔާސަތުތަކުގެ ސަބަބުން އެމެރިކާ ރިސެޝަނަކަށް ގެންދެވޭނެތޯ ސުވާލު ކުރުމުން މިދިޔަ ހަފްތާގައި އެންބީސީ ނިއުސްއަށް ދިން އިންޓަވިއުއެއްގައި އޭނާ ވިދާޅުވީ ”ވޯލް ސްޓްރީޓްގެ މީހުން ބުނަނީ އަހަރެމެންގެ އިގްތިސާދު ތާރީހުގައި ވެސް އެންމެ ބޮޑު އިގްތިސާދަށް ވާނެ“ ކަމަށެވެ.
މި އުންމީދީ ވިސްނުމެއް އޮތް ނަމަވެސް، އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް އިއުލާން ކުރެއްވި ޓެރިފް ޕެކޭޖާއި، އެކަމުގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގެ އިގްތިސާދު ރިސެޝަނަކަށް ވަންނަ ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ބިރުގަ އެވެ.
އިޤްތިޞާދީ ރިސެޝަން އުފެދެނީ ޖެހިޖެހިގެން ދެ ކުއާޓަރ (6 މަސް) ވަންދެން ޖުމްލަ ޑޮމެސްޓިކް ޕްރޮޑަކްޓް ކުޑަވުމުން ކަމަށް ނިސްބަތުން ލުއި މި ލަފުޒުގެ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް މާނައިން ދައްކައެވެ.
އެމެރިކާގެ ނޭޝަނަލް ބިއުރޯ އޮފް އިކޮނޮމިކް ރިސާޗުން ފޯރުކޮށްދޭ މިއަށްވުރެ ގިނަ ބަޔަކު ގަބޫލުކުރާ މާނައެއްގައި ރިސެޝަން ސިފަކޮށްފައިވަނީ ”އިގްތިސާދީ ހަރަކާތްތައް ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެ، މުޅި އިގްތިސާދުގައި ފުޅާވެ، މަދު މަސްކޮޅަކަށް ވުރެ ދިގުދެމިގެންދާ“ ކަމަށެވެ.
ނޮންޕްރޮފިޓް، ނޮންޕާޓީސަން ރިސާޗް އޯގަނައިޒޭޝަނެއް ކަމަށްވާ މި ބިއުރޯއިން އެމެރިކާގެ އިގްތިސާދު ރިސެޝަނެއްގައި އޮތްތޯ ކަނޑައަޅަނީ ވަކި މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ހަގީގީ އާމްދަނީއާއި، އިންފްލޭޝަނަށް އެޑްޖަސްޓްކޮށްފައިވާ ފަރުދުންގެ ގަތުމުގެ ބާރާއި، ވަޒީފާގެ ފެންވަރާއި، ސިނާއީ އުފެއްދުމުގެ ވަލީއާއި، ހޯލްސޭލް އަދި ރީޓެއިލް ވިއްކުމުގެ ވަލީއާއި، ޖުމްލަ ޑޮމެސްޓިކް ޕްރޮޑަކްޓް ފަދަ އިންޑިކޭޓަރުތައް ބަލައިގެންނެވެ.
ނޭޝަނަލް ބިއުރޯ އޮފް އިކޮނޮމިކް ރިސާޗުން އާންމުކޮށް ބުނަނީ މި އިންޑިކޭޓަރުތަކަކީ ހަމައެކަނި އިއްތިފާގުން ދިމާވާ ކަމެއް ނޫން ކަމުން މަދު މަސްކޮޅަކަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަހު ދަށްވާށެވެ.
ރިސެޝަންގެ ތެރޭގައި ވާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟
ރިސެޝަންގެ ދުވަސްވަރު އިގްތިސާދު ކުޑަވެ، ވަޒީފާގެ ފެންވަރު ދަށްވެ، ވިޔަފާރީގެ ނަތީޖާ ދަށްވެ، ހިއްސާގެ ބާޒާރު ދަށްވެ، ކޮންސިއުމަރުންނާއި ވިޔަފާރިތަކަށް ވެސް ލޯނު ނެގުމުގެ ހަރަދު ބޮޑުވެ އެވެ.
ރިސެޝަންގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް އަސަރަކީ ކޮންސިއުމަރ ސްޕެންޑިންގގައި ކޮންޒަވޭޓިޒަމް އުފެދި، މަސައްކަތްތެރިން ވަކިކުރަން މަޖުބޫރުވެދާނެ ކުންފުނިތަކަށް އަސަރުކުރާ ކަމެކެވެ.
ސަބަބުތަކަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟
ރިސެޝަންތައް އުފެދެނީ ހަނގުރާމަތަކާއި، ބަލިމަޑުކަމާއި، ނުވަތަ މާލީ ގޮތުން ވެއްޓުން ފަދަ ދުނިޔޭގައި ކުރިމަތިވާ ހީވެސް ނުކުރާ ފަދަ ލޮޅުންތަކެއްގެ ސަބަބުންނެވެ.
މިއީ ”ފައިނޭންޝަލް ބަބަލް ބާސްޓް“ ކަމަށް ކިޔާ ކަމެއްގެ ސަބަބުން، ވަކި ދާއިރާއެއްގެ ހިއްސާގެ އަގު ޙަޤީޤަތާއި ޚިލާފަށް އިތުރުވެ، އޭގެ ފަހުން މާލީ ދަތިކަމުގެ ސަބަބުން އެ ދާއިރާގެ ކުރިއެރުމުގެ ރޭޓް ދެމެހެއްޓުމަށް ނުކުޅެދި، އެމެރިކާގައި 2007-2008 ވަނަ އަހަރުގެ މާލީ ދަތިކަމުގެ ތެރޭގައި ޓެކްނޮލޮޖީ ކުންފުނިތަކަށް ދިމާވި ފަދައިން އެސެޓްތައް ވެއްޓިދާނެ ކަމެކެވެ.
އިގްތިސާދު މާ ހަލުވިކަމާއެކު ކުރިއަރާ، މުދަލާއި ހިދުމަތްތަކަށް ޑިމާންޑް ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ސަޕްލައި ކުރާ މިންވަރަށް ވުރެ މަތިވުމުން ރިސެޝަން އުފެދިދާނެ އެވެ. މެޓީރިއަލްސް އާއި ލޭބަރުގެ އަގު ބޮޑުވަމުންދާ ވަރަކަށް ކުންފުނިތަކުން އަގުތައް ބޮޑުކުރަނީ ފައިދާ ދެމެހެއްޓުމަށެވެ. އިންފްލޭޝަން މައްޗަށް.
ލޯނު ނެގުމުގެ ހަރަދު ބޮޑުވުމާއި އިންފްލޭޝަން އިތުރުވުމުން ވިޔަފާރިތަކުން އިންވެސްޓްކުރުމާއި ފުޅާވުން ހުއްޓާލާއިރު، ކޮންސިއުމަރުންނަށް ޚަރަދު ކުޑަވެގެންދެއެވެ.
އިސްކަންދޭ ކަންތައްތައް
ނޭޝަނަލް ބިއުރޯ އޮފް އިކޮނޮމިކް ރިސާޗްގެ ތަފާސް ހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި 1857 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން އެމެރިކާގައި 34 ފަހަރު ރިސެޝަން ކުރިމަތިވެފައިވެ އެވެ.
މިޒަމާނުގައި އެންމެ ބަދުނާމު އެއް ރިސެޝަން ދިމާވީ 1981 އާއި 1982 އާ ދެމެދު 16 މަސް ދުވަހުގެ މުއްދަތަކަށެވެ. އެ މުއްދަތުގައި ވަޒީފާ ނެތް މީހުންގެ ނިސްބަތް މައްޗަށް ގޮސް، ޖީޑީޕީ ދަށްވެ، އިންފްލޭޝަން 11.1 ޕަސެންޓަށް އަރާފައިވާ ކަމަށް އެންސައިކްލޮޕީޑިއާ ބްރިޓަނިކާ އިން ބުނެ އެވެ.
އެމެރިކާގައި ވެސް ގަލްފް ހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު ޖުލައި 1990 އާއި މާޗް 1991 އާ ދެމެދު ރިސެޝަނެއް ކުރިމަތިވި އެވެ.
އަނެއް މުއްދަތަކީ 2001 ވަނަ އަހަރުގެ މާޗް މަހުން ފެށިގެން ހަމަ އެ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހުގެ ނިޔަލަށެވެ. އެންސައިކްލޮޕީޑިއާ ބްރިޓަނިކާގައި ބުނެފައިވާ ގޮތުގައި ސެޕްޓެމްބަރު 11 ވަނަ ދުވަހުގެ ހަމަލާތަކާއި އެއާ ގުޅުން ހުރި އިގްތިސާދީ ހަލަބޮލިކަމުގެ ސަބަބުން ފެޑެރަލް ފަންޑްސް ރޭޓް ދަށްކޮށް ރިސެޝަން ނިމުމަކަށް އައުން އަވަސްވެގެން ދިޔަ އެވެ.
އެންމެ މަޝްހޫރު އެއް ރިސެޝަން ދިމާވީ ޑިސެމްބަރު 2007 އާއި ޖޫން 2009 އާ ދެމެދު އެމެރިކާގެ ސަބްޕްރައިމް މޯގޭޖް ކްރައިސިސްގެ ދުވަސްވަރު ކަމަށްވާއިރު، އެކަމުގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގެ މާލީ ދަތިކަމެއް ކުރިމަތިވި އެވެ.
ކޮވިޑް-19 ގެ ދުވަސްވަރު ފެބްރުއަރީ 2020 އާއި އޭޕްރީލް 2020 އާ ދެމެދު ކުރު މުއްދަތެއްގެ ރިސެޝަނެއް ކުރިމަތިވި އެވެ.
2020 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ދުނިޔޭގެ އިގްތިސާދަށް އަސަރުކުރާ ޖެހިޖެހިގެން މުސީބާތްތައް ދުނިޔެއަށް ފެނިގެން ގޮސްފައިވާއިރު، ދުނިޔެ ޕެރެލައިޒްކުރި ކޮވިޑް-19 ބަލިމަޑުކަމުން ފެށިގެން ޔޫކްރޭނަށް ރަޝިޔާއިން އަރައިގަތުމާއި، 2023 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހު ހަމާސްއިން ދިން ހަމަލާއާ ހަމައަށް ދުނިޔޭގެ އިގްތިސާދަށް އަސަރުކުރި އެވެ.
އެމެރިކާގެ ފެޑެރަލް ރިޒާވުން ވަނީ 2022 ވަނަ އަހަރުގެ ކުރީކޮޅު އިންޓަރެސްޓް ރޭޓް ވަރަށް އަވަހަށް މަތިކޮށް، ޑިމާންޑް ދަށްކޮށް އިންފްލޭޝަން ހުއްޓުވުމުގެ މަސައްކަތުގައި 22 އަހަރުގެ އެންމެ މަތީ ދަރަޖައިގައި ބެހެއްޓިފަ އެވެ.
އޭޕްރީލް މަހުގެ ކުރީކޮޅު އެމެރިކާ އާއި ޗައިނާއާ ދެމެދު ވިޔަފާރީގެ ހަނގުރާމަ ބޮޑުވެދާނެ ކަމުގެ ބިރު އަލުން ފާޅުވުމުން ތެލުގެ އަގު ދަށްވެ ދުނިޔޭގެ ހިއްސާގެ ބާޒާރުތައް ވަނީ ދަށަށް ގޮސްފަ އެވެ.
ބައެއް މީހުން ބުނާ ގޮތުގައި ރިސެޝަންތަކަކީ ވެސް އުންމީދީ ކަމެއް ނޫން ނަމަވެސް ކޮންމެހެން މުސީބާތަކަށް ނުވެދާނެ އެވެ.
އެމީހުން އިޝާރާތް ކުރަނީ 1970 ގެ އަހަރުތަކުގައި އިންފްލޭޝަން އުފުލި، 1980 ވަނަ އަހަރު 14 ޕަސެންޓަށް ދިޔަ ދުވަސްވަރަށެވެ.
ޔޫސުފް ޔޫޝަޢު 
ޝިނާ