ނަތަންޒް ބްރީޗް: އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ ޖަވާހިރަށް ވީ ކިހިނެއް؟

ހުކުރު ދުވަހުގެ ފަތިހު ލޯކަލް ގަޑިން އީރާނުގެ މެދުތެރޭގެ އުޑުމަތި މަދު ސިކުންތުކޮޅަކަށް އަލިވެ، ދެން ގޮވުމުގެ އަޑުން ވެރިރަށް ތެހެރާނާއި ނަތަންޒް ސިޓީ ހިމެނޭ ގޮތަށް ބައެއް ސަރަހައްދުތައް ތެޅިގަތެވެ.

އިސްރާއީލުގެ އާ ހަމަލާއެއް ނަމަވެސް މިފަހަރު އޭގެ ބަރުދަނާއި މީގެ ކުރިން ނުފެންނަ ވަރުގެ ޕްރެސިޝަނަކުންނެވެ.

އިރާނުގެ ގާތްގަނޑަކަށް 100 އަމާޒަކަށް ފުރަތަމަ ހަމަލާ ދިނުމުގައި 200 އަށް ވުރެ ގިނަ ފަޔަރ ޖެޓް ބައިވެރިވެފައިވާ ކަމަށް އިސްރާއީލުގެ އަސްކަރިއްޔާއިން ބުނެއެވެ.

ސަލާމަތީ އޮފިޝަލުން ބުނާ ގޮތުގައި އިސްރާއީލުގެ ޖާސޫސީ އިދާރާ މޮސާދަށް ވެސް ކުރިން އީރާނުގެ އެތެރޭގައި ގޮވާ ޑްރޯންތައް ބަހައްޓައި އެކްޓިވޭޓްކޮށް ތެހެރާން ކައިރީގައި އޮންނަ އީރާނުގެ މަރުކަޒަކަށް މިސައިލް ލޯންޗުތައް އަމާޒުކޮށްފައިވެ އެވެ.

ހުކުރު ދުވަހުގެ ހަމަލާއަކީ އެތައް ދުވަހެއް ވަންދެން ދެމިގެންދާނެ ހަމަލާތަކުގެ ފެށުން ކަމަށް އިސްރާއީލުން ކަށަވަރުކޮށްދިންއިރު، އިސްރާއީލުގެ ފުރަތަމަ ރާޅުގެ ސަބަބުން އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރަށް އަސަރުކުރީ ކިހާ މިންވަރަކަށްތޯ އޮބްޒާވަރުން ސުވާލު އުފައްދަ އެވެ.

ޝޮކެއް

”މިހާތަނަށް އަމާޒުކޮށްފައިވާ ތަންތަނާ ބެހޭ ގޮތުން އެނގޭ އެއްޗަކީ އޭގެ ތެރޭގައި ނަޓަންޒް ނިއުކްލިއާ ފެސިލިޓީ އާއި ހުޅަނގު އުތުރުގެ ސިޓީއެއް ކަމަށްވާ ޓަބްރިޒް ކައިރީގައި ހުންނަ އެއާބޭސް އާއި އެހެނިހެން އަސްކަރީ ތަންތަން ހިމެނޭ،“ ވޮޝިންޓަންގެ މީޑިއަލް އީސްޓް އިންސްޓިޓިއުޓްގެ ސީނިއާ ފެލޯ އެލެކްސް ވަޓަންކާ އަލްހޫރާ އަށް ވިދާޅުވި އެވެ.

އީރާނުގެ ރިޕޯޓްތައް ބުނާގޮތުން ގާތްގަނޑަކަށް 100 މީހުން މަރުވެފައިވާ ކަމަށް ލަފާކުރެވޭއިރު، ތެހެރާނުން ގާތްގަނޑަކަށް 78 މީހުން މަރުވެ، ތަބްރީޒްގައި ގާތްގަނޑަކަށް 18 މީހުން މަރުވެފައިވެ އެވެ. ”އަޅުގަނޑަށް ޔަގީން އެހެން ތަންތަނުގައި އެހެން މީހުން ތިބިކަން،“ އޭނާ އިތުރަށް ބުންޏެވެ.

އިސްރާއީލުން އީރާނުގެ ހަ ސައިންސްވެރިން މަރާލާފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި ނިއުކްލިއާގެ މަޝްހޫރު ދެ ސައިންސްވެރިން ކަމަށްވާ މުހައްމަދު މެހްދީ ތެހެރާންޗީ އާއި ފަރީދު އައްބާސީ ހިމެނޭ ކަމަށް އީރާނުގެ ތަސްނީމް ނިއުސް އެޖެންސީން ބުނެ އެވެ .

”އީރާނުގެ އެންމެ އިސް އަސްކަރީ ލީޑަރުންގެ ތެރެއިން ވަރަށް ގިނަ ލީޑަރުން އީރާނުން ގެއްލިއްޖެ،“ ސްޓިމްސަން އިންސްޓިޓިއުޓްގެ ސީނިއާ ފެލޯއެއް އަދި އީރާނާ ބެހޭ މާހިރެއް ކަމަށްވާ ބާބަރާ ސްލެވިން އަލްހުރާއަށް ވިދާޅުވި އެވެ. ”އަޅުގަނޑަށް ހީވަނީ މިވަގުތު އީރާނުގެ ސަރުކާރު އޮތީ ޝޮކެއްގެ ހާލަތެއްގައި ކަމަށް،“ ޝިދާތާ ވިދާޅުވި އެވެ.

ނަޓަންޒް ”އިމްޕްރެގްނޭބަލް“!

އީރާނުގެ ދައުލަތުގެ މީޑިއާތަކުން ފުރަތަމަ ރިޕޯޓްކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި އީރާނުން ޔޫރޭނިއަމް މުއްސަނދި ކުރުމުގެ މަސައްކަތުގެ ބިންގާ ކަމަށް ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ބެލެވުނު ނަތަންޒް ފެސިލިޓީއަށް އެންމެ ބޮޑަށް އަސަރުކޮށްފައި ވަނީ މި ހަމަލާތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ.

ނަތަންޒްއާ ގުޅޭ ގޮތުން އައިއޭއީއޭ އިން ވަނީ އެ ރިޕޯޓްތައް ކަށަވަރުކޮށްދީފަ އެވެ .

އީރާނުގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން އެ ފެސިލިޓީގައި ރޭޑިއޭޝަންގެ މިންވަރު މަތިވެފައިވާ ކަމަށް އިއުލާން ކުރި ނަމަވެސް، މާނައަކީ ރޭޑިއޯއެކްޓިވް މެޓީރިއަލް ކާރިސާވެރި ގޮތަކަށް ލީކުވެފައި ނުވާ ކަމަށް އިއުލާން ކުރި ނަމަވެސް ، އިސްރާއީލުގެ އަސްކަރިއްޔާއިން ބުނީ އެކަމުގެ ސަބަބުން ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިފައިވާ ކަމަށެވެ.

އިސްރާއީލުގެ އަސްކަރިއްޔާއިން ބުނާ ގޮތުގައި މި ހަމަލާތައް އަމާޒުކޮށްފައިވަނީ “ބިމުގެ އަޑީގައި ހުންނަ ވަސީލަތްތަކަށް، އޭގެ ތެރޭގައި ސެންޓްރިފިއުޖްތަކާއި އިލެކްޓްރިކަލް ރޫމްތަކާއި އެހެނިހެން ސަޕޯޓް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ ހިމެނޭ މަލްޓި ސްޓޯރީ އެންރިޗްމަންޓް އިމާރާތެއް ހިމެނެއެވެ.”

މިކަމުން ދޭހަވަނީ އީރާނުގެ މުއްސަނދިކަމުގެ ގާބިލްކަން ގެއްލިގެން ދިއުމަށް އެއްބައިވަންތަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރެވިފައިވާ ކަމެވެ.

ބިމުގެ އަޑީގައި ވަޅުލެވިފައިވާ އަދި ސެބޮޓޭޖް ކުރުމުގެ މަސައްކަތްތަކުން ސަލާމަތްވެފައިވާ ކަމަށް ބެލެވޭ ނަޓަންޒް އަކީ ޒަމާނުއްސުރެ އީރާނާއި އިސްރާއީލާ ދެމެދު ހިނގާ ސިއްރު ހަނގުރާމައިގެ ބޮޑު ނުކުތާއެއްގެ އިތުރުން ގިނައިން އަމާޒުވެފައިވާ ތަނެކެވެ.

2010 ވަނަ އަހަރު، މި ފެސިލިޓީއަށް މަޝްހޫރު ސްޓަކްސްނެޓް ސައިބަރ އެޓޭކް , އަދި ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގައި އިސްރާއީލަށް ނިސްބަތްވާ މަދުވެގެން އިތުރު ދެ ހާދިސާއެއްގައި މާއްދީ ގެއްލުންތަކެއް ލިބިފައިވެއެވެ.

ނަޓަންޒް ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ ހަމަލާތަކުން ސަލާމަތްވެވޭ ގޮތަށް ނަމަވެސް، ”ކްރިޓިކަލް އިންފްރާސްޓްރަކްޗާ“ އަށް ގެއްލުން ލިބުނު ކަމަށް އިސްރާއީލުން ބުނުމަކީ އީރާނުގެ ކިއްލާތަކަށް ވަނުމުގެ އާ ފެންވަރެއްގެ ގާބިލްކަން ދައްކުވައިދޭ ކަމެއް ކަމަށް ވެދާނެ އެވެ.

ނަތަންޒް ފިޔަވައި އީރާނުގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ރިޕޯޓްކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި ނިއުކްލިއާގެ އެހެން ނާޒުކު ސައިޓްތަކަށް ހާއްސަކޮށް އިސްފާހާން ނިއުކްލިއާ ޓެކްނޮލޮޖީ ސެންޓަރާއި ފޯޑޯ އިންރިޗްމަންޓް ފެސިލިޓީއަށް އާ ހަމަލާތަކުގެ އަސަރެއް ނުކުރި އެވެ .

ފަރުބަދައެއްގެ ތެރޭގައި ވަޅުލެވިފައިވާ އަދި ވަރުގަދަ ކިއްލާތަކުން ވަށާލެވިފައިވާ ފޯޑޯއަކީ އާންމު ވައިގެ ހަމަލާތަކުން ގާތްގަނޑަކަށް ރައްކާތެރި ފެސިލިޓީއެއް ކަމަށް ބެލެވޭ ފެސިލިޓީއެއް ކަމަށާއި އެތަނަށް ވަދެވޭނީ މަދު އަދަދެއްގެ ގައުމުތަކެއްގެ ގެންގުޅޭ ހާއްސަ ހަތިޔާރުން ކަމަށެވެ.

ފޯޑޯއަށް ހަގީގަތުގައި ގެއްލުން ނުލިބުނު ނަމަވެސް، އީރާނުގެ ކޮމްޕްލެކްސް އަދި ޑިސްޓްރިބިއުޓްޑް ނިއުކްލިއާ ޕްރޮގްރާމް މުޅިން ބުރޫ އަރުވަން ކުރާ ކޮންމެ މަސައްކަތަކަށް ކުރިމަތިވާ ވަރަށް ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކަށް އަލިއަޅުވާލަ އެވެ.

ދެކޮޅަށްވެސް ވާހަކަ ދެއްކޭ

އިސްރާއީލުގެ ހަމަލާތަކުގެ އަސަރުގަދަކަމާ މެދު އަދިވެސް ތަޖުރިބާކާރުންގެ މެދުގައި ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ބަހުސް ކުރެވެމުންދާ މައްސަލައެކެވެ.

އިސްރާއީލުގެ ބޮޑުވަޒީރު ބެންޖަމިން ނަތަންޔާހޫ އިއުލާން ކުރެއްވި ގޮތުގައި ”އޮޕަރޭޝަން ރައިސިން ލަޔަން“ ގެ ނަމުން ނަންދީފައިވާ މި އޮޕަރޭޝަންގެ މަގުސަދަކީ ”އީރާނުގެ ނުރައްކާ ފަހަތަށް ޖެއްސުން“ ކަމަށާއި ”މި ނުރައްކާ ނައްތާލަން ޖެހޭހާ ހިނދަކު“ ކުރިއަށް ގެންދާނެ ކަމަށެވެ.

އިސްރާއީލުގެ ނަޒަރުން ބަލާއިރު، މި ޕްރީއެމްޕްޓިވް ސްޓްރައިކްތަކަކީ ނިއުކްލިއާ ހަތިޔާރެއް އުފެއްދުމުގެ ގާބިލްކަން އީރާނަށް ނުލިބުމަށްޓަކައި ޖެހުނު ކަންތައްތަކެކެވެ.

ތަހުލީލު ކުރާ ފަރާތްތަކުން އިންޒާރު ދެނީ ބޮޑު ހަމަލާއަކުން ވެސް، އަސްކަރީ ހަމަލާއަކުން އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ ޕްރޮގްރާމް ދާއިމީ ގޮތެއްގައި ހުއްޓިގެން ދިއުމަކީ ގާތް ކަމެއް ނޫނެވެ. މީގެ ކުރިން ދިން ހަމަލާތަކުގެ ސަބަބުން ޕްރޮގްރާމް ލަސްވި ނަމަވެސް، ގިނަ ފަހަރަށް އީރާނުން ޕްރޮގްރާމް އަވަސްކޮށްދީ، ދިފާއީ ގާބިލްކަން ވަރުގަދަ ކުރުމަށް ކުރި މަސައްކަތްތައް ދެގުނައަށް ކުރި އެވެ.

ނޮން ޕްރޮލިފަރޭޝަން

ބައެއް ތަޖުރިބާކާރުން ބުނާ ގޮތުގައި މިފަދަ ހަމަލާތަކުގެ ސަބަބުން، ޕެރަޑޮކްސިކަލީ، އީރާނުން މިހާރު ބަޔާންކޮށްފައިވާ ”ސުލްހަވެރި މަގުސަދުތަކެއް“ ދޫކޮށް، ފާޅުގައި ނިއުކްލިއާ ހަތިޔާރު ހޯދުމަށް ބާރުއަޅައި، ފަހަރެއްގައި ނިއުކްލިއާ ނޮން ޕްރޮލިފަރޭޝަން ޓްރީޓީ (އެންޕީޓީ) އިން ވަކިވެދާނެ އެވެ.

ސްލެވިން ފާހަގަކުރައްވާ ގޮތުގައި ”ޔޫރަޕިއަނުން އަލުން އދ.

”އީރާނަށް ބާކީ އޮތީ ހަމައެކަނި އެގައުމުގެ ނިއުކްލިއާ ޕްރޮގްރާމް،“ ސްލެވިން އިތުރަށް ވިދާޅުވި އެވެ. ”އަޅުގަނޑުމެން މިތިބީ އިންތިޒާރުކޮށްގެން އެއަށް ލިބިފައިވަނީ ކިހާ ބޮޑު ގެއްލުމެއްތޯއާއި، އީރާނަށް ގެއްލިފައިވާ އެއްޗެއް އަލުން ބިނާކުރެވޭނެތޯއާއި، ނިއުކްލިއާ ހަތިޔާރާ ދިމާއަށް ކުރިއަށްދާނެތޯ.“

ތިންވަނަ މުއްސަނދިކަމުގެ ސައިޓެއް ހަދައި، ކުރީގެ ސެންޓްރިފިއުޖްތަކުގެ ބަދަލުގައި އިތުރު ޒަމާނީ މޮޑެލްތަކެއް އުފެއްދުމުގެ ޕްލޭނެއް އިއުލާން ކުރުން ފަދަ އީރާނުން ވަގުތީ ރިއެކްޝަންތަކުން ދޭހަވަނީ ތެހެރާނުން ވަނީ ފުރައްސާރަގެ މަގެއް އިޚްތިޔާރުކޮށްފަ އެވެ.

މި ނުތަނަވަސް ހާލަތުގައި އިންޓަނޭޝަނަލް އެޓޮމިކް އެނާޖީ އެޖެންސީ (އައިއޭއީއޭ) އަކީ މުހިންމު، އަދިވެސް ކޮމްޕްލެކްސް ދައުރެއް އަދާކުރާ ތަނެކެވެ. އައިއޭއީއޭގެ ޑިރެކްޓަރު ޖެނެރަލް ރަފައެލް ގްރޮސީ ވަނީ އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ ސައިޓްތަކަށް ދިން ހަމަލާތަކާ މެދު ވަގުތުން ”ފުން ކަންބޮޑުވުން“ ފާޅުކުރައްވައި، ”ނިއުކްލިއާ ފެސިލިޓީތަކަށް ދުވަހަކުވެސް ހަމަލާދީގެން ނުވާނެ“ ކަމަށް ބާރުއަޅުއްވާފަ އެވެ.

އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ ހަރަކާތްތައް މޮނިޓަރކޮށް ޔަގީންކުރުމުގެ ގާބިލްކަން އެޖެންސީއަށް ވަރަށް މުހިންމު ނަމަވެސް، މީގެ ކުރިން އެއްބާރުލުން ދިނުމަށް ދެކޮޅު ހެދުމުން މި މިޝަނަށް ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެފައިވެ އެވެ. ހަމަލާތަކާއި، އީރާނުން ލިބިދާނެ ރައްދުތަކާ ގުޅިގެން، އެޖެންސީއަށް ވަދެވޭނެ ގޮތް އުނދަގޫވެ ނުވަތަ ހަނިވެ، އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ ކުރިއެރުންތަކާ މެދު ބައިނަލްއަގްވާމީ މުޖުތަމައު ދެނެގަތުމުގައި ބޮޑެތި ފަރަގުތަކެއް އުފެދިދާނެ އެވެ.

މި ހަމަލާތަކުގެ އަސަރު އީރާނުގެ ނިއުކްލިއާ ފެސިލިޓީތަކުން މާ ދުރަށް ވެސް ފޯރަ އެވެ. އީރާނުން ވަރަށް އަވަހަށް އިސްރާއީލަށް ޑްރޯން ހަމަލާތައް ދިންއިރު، އެ ހަމަލާތަކުގެ ބޮޑު ބައެއް ހުއްޓުވާފައިވާ ކަމަށް ބުނެ އެވެ.

އީރާނާއި އިސްރާއީލާ ދެމެދު ހިނގި ކުރިމަތިލުމުގެ ނަތީޖާއަށް ދުނިޔެ ހާސްކަމާއެކު އިންތިޒާރު ކުރަމުންދާއިރު، އޭގެ ނަތީޖާގެ ފުރިހަމަ ވަޒަންކުރުމެއް ފެންނާނީ ހަމައެކަނި ރިޕޯޓްތަކާއި ލީކްތަކާއި ސެޓެލައިޓް ފޮޓޯތަކުން ނޫނެވެ.

އެންމެ ޕްރެޝަރ އަދި އޮޅުން ބޮޅުން ބޮޑު ސުވާލަކީ މި ހަޅުތާލުތަކަކީ ނިންމާލަދޭ ވަޒަނެއްތޯ ނުވަތަ ހަމައެކަނި އިތުރަށް ގޯސްވުމަށް ނުރައްކާތެރި ސްޕާކެއްތޯއެވެ.